Οι γυναίκες απέναντι στο φαινόμενο του κληρικαλισμού και του φονταμενταλισμού στην ορθόδοξη Εκκλησία

της Πηγής Καζλάρη Θεολόγου, τ. Σχολικού Συμβούλου θεολόγων

Οι γυναίκες απέναντι στο φαινόμενο του κληρικαλισμού και του φονταμενταλισμού στην ορθόδοξη Εκκλησία

Σάββατο 24 Μαΐου 2003

“Γιατί μιλάει με γυναίκα;” σκέφτονταν οι μαθητές καθώς είδαν τον Ιησού νάχει ανοίξει μια μεγάλη και σοβαρή συζήτηση με τη Σαμαρείτισσα. Αλλά δεν το είπαν φωναχτά. “Ο Ιησούς τους είπε: ”Σας λέω: σηκώστε τα μάτια σας και κοιτάξτε τα χωράφια. Ασπροκοπούν από τα στάχυα τα ώριμα, έτοιμα κιόλας για το θερισμό”” (Ιω. 4, 5-42). Δεν είναι φανερό από πολλά χρόνια τώρα, ότι οι εποχές και οι συνθήκες είναι έτοιμες για θερισμό;

Στον ορθόδοξο χώρο έχουν γίνει τρία σημαντικά συνέδρια γύρω από το ζήτημα. Τα γνωρίζουν οι ορθόδοξοι χριστιανοί; 1976, Ιερά Μονή Αγάπια της Ρουμανίας: Α΄ παγκόσμια Διάσκεψη Ορθοδόξων Γυναικών. 1988, Ρόδος: Διορθόδοξο Θεολογικό Συνέδριο. 1990, Χανιά. Β΄ Διάσκεψη Ορθοδόξων Γυναικών. Αυτό όμως που προκαλεί απορία και λύπη είναι ότι ο προβληματισμός των τριών συνεδρίων έμεινε κλεισμένος στις σελίδες των πρακτικών και περιορίστηκε σε συζητήσεις κάποιων ακαδημαϊκών κύκλων.

Στα συμπεράσματα του Συνεδρίου της Ρόδου, αναγνωρίζεται ότι τα έργα που μπορούν να αναλάβουν οι γυναίκες είναι: 1) εκκλησιαστική διοίκηση, συμμετοχή σε σώματα λήψης αποφάσεων σε επίπεδο ενορίας, επισκοπής και εθνικής Εκκλησίας 2) παιδεία και χριστιανική αγωγή σε όλα τα επίπεδα 3) κάθε είδους κοινωνική μέριμνα 4) πνευματική καθοδήγηση εγγάμων ζευγαριών και οικογενειών, προπαρασκευή για το βάπτισμα 5) εργασία για νέους 6) αναγνώστριες, ψάλτριες, διευθύντριες χορωδιών 7) αγιογράφοι 8) εκπροσώπηση στην οικουμενική κίνηση 9) δημοσιεύσεις και επικοινωνία.

Πώς οι αποφάσεις αυτές έγιναν γνωστές στο πλήρωμα της Εκκλησίας; Τι ζυμώσεις προκάλεσαν; Εδώ διασταυρωνόμαστε με το θέμα “φονταμενταλιστική αντίληψη της παράδοσης”. Ό,τι έχει γίνει στο παρελθόν των 2000 χρόνων είναι καλώς καμωμένο, διακηρύσσουν κάποιοι χριστιανοί. Το παρελθόν ορίζει την πράξη μου στο παρόν. Την παράδοση, όμως, συγχέουν με τις πολιτιστικές αντιλήψεις και τα επικαιρικά στοιχεία άλλων εποχών. Δικαιολογημένη εντούτοις η απορία: “Μα ούτε κι εσείς οι ίδιες οι γυναίκες δεν ενδιαφέρεστε, ούτε δείχνετε ν’ ανησυχείτε!”. Αλήθεια πώς περιμένουμε να γίνει αυτό; Στο χώρο της εκκλησίας της Ελλάδος δεν υπάρχει καμία ποιμαντική μέριμνα για να κατηχηθεί ο λαός και να αντιληφθεί ότι αποτελεί συστατικό μέλος της Εκκλησίας.

Το εκκλησιαστικό σώμα βρίσκεται σε μια κατάσταση νάρκης. Διαφορετικά θ’ αναρωτιόταν: 1) Ποια είναι στ’ αλήθεια η θέση των λαϊκών μέσα στο συνοδικό εκκλησιαστικό μας σώμα; Κι ακόμα 2) Πώς ασκείται η εκκλησιαστική εξουσία; Ποια η σχέση της με τη διακονία (Ματθ. 20,26-28);

Η ποιμαίνουσα εκκλησία ούτε ανησυχεί, ούτε εκφράζει προβληματισμούς, ούτε επιχειρεί να διαφωτίσει. Στη συνείδηση των λαϊκών η Εκκλησία και ο ρόλος της μέσα στον κόσμο συγχέεται με τον κλήρο. Το εκκλησίασμα, αποτελούμενο από μεγάλες κυρίως ηλικίες, μένει επαναπαυμένο με το να συμμετέχει στη ζωή της Εκκλησίας μ’ έναν τρόπο ύπαρξης περασμένων γενεών και να εξαντλεί την παρουσία του στην παθητική παρακολούθηση της λατρείας. Οι πολλοί, ανάμεσά τους και οι νεώτεροι, αντιμετωπίζουν την Εκκλησία ως ένα μουσειακό κομμάτι της παράδοσης. Οι γυναίκες έχουν συνηθίσει από μικρές σε μια σειρά απαγορεύσεις για τις οποίες ποτέ δεν τους δόθηκαν εξηγήσεις. Δεν διερωτώνται για πολλά, αφού τους έχουν μεταδοθεί ότι είναι σχεδόν αμαρτία το να ρωτάς. Οι νεώτερες, όπως έχουν εξοικειωθεί με μια σειρά από παρόμοιες καταστάσεις που συμβαίνουν στον εργασιακό και τον ευρύτερο κοινωνικό τους χώρο, δείχνουν επιείκεια και ανοχή.

Κι όμως τα συμπεράσματα και των τριών διορθόδοξων συνεδρίων παρωθούσαν τις τοπικές εκκλησιαστικές κοινότητες: 1) να αλλάξουν στάση και 2) να ενσκήψουν σοβαρά στο πρόβλημα.

Όλα αυτά σκοντάφτουν και στην μόνιμη καχυποψία πως, όταν γίνεται λόγος για το θέμα “θέση της γυναίκας στην Εκκλησία”, πίσω απ’ αυτό κρύβεται αναγκαστικά το αίτημα της ιερωσύνης των γυναικών.

Η παρούσα ανάγκη για την εκκλησία της Ελλάδος είναι να μεριμνήσουμε ώστε να λειτουργήσει η Εκκλησία ως ζωντανό σώμα με τη συμπερίληψη των λαϊκών, και τότε θα οδηγηθεί σε λύσεις σύμφωνες με τον ευαγγελισμό και την ενσωμάτωση των σημερινών αναγκών στο Σώμα του Χριστού.

Μέχρι σήμερα βέβαια δεν έχουν διατυπωθεί θεολογικά επιχειρήματα που να αποκλείουν την ιερωσύνη των γυναικών. Το αίτημα όμως της χειροτονίας στο διακονικό βαθμό αντιμετωπίζεται από τους ορθόδοξους θετικά. Η χειροτονία όμως των διακονισσών δεν θα πρέπει να αναβιώσει ως επιστροφή σε παλιές δομές, αλλά να υπηρετεί τις σημερινές ανάγκες του εκκλησιαστικού σώματος.

Ενώ η κοινωνία άλλαξε ραγδαία και τα τελευταία 50 χρόνια άνδρες και γυναίκες στην καθημερινότητά τους μοιράζονται εμπειρίες συνεργασίας και συντροφικότητας σ’ ένα καινούργιο καταμερισμό ευθυνών, στο εκκλησιαστικό σώμα δεν έφτασε ακόμη η πρόσκληση να γίνει εργαστήριο καινούργιας ποιότητας σχέσεων σύμφωνα με το πνεύμα της συνοδικότητας της Εκκλησίας.

Τα πράγματα χειροτερεύουν όταν την αδράνεια και την αμηχανία μας προσπαθούμε να τις καλύψουμε καταφεύγοντας και κατοχυρωνόμενοι στην Γραφή και την Παράδοση. Τότε εύκολα κατρακυλάμε σε ερμηνείες φονταμενταλιστικές. Προσφιλής στάση της φονταμενταλιστικής σκέψης είναι να σπεύδει να καλύψει τις ρωγμές που ανοίγει η ζωή στον “ιδεολογικά τακτοποιημένο θρησκευτικό κόσμο” χρησιμοποιώντας ως στόκο το “γράμμα” της Παράδοσης. Έτσι αντί να εστιάζουμε στη διακήρυξη του Αποστόλου Παύλου “ουκ ένι άρσεν και θήλυ. πάντες γαρ υμείς εις εστέ εν Χριστώ Ιησού” (Γαλ. 3,28), εμείς εστιάζουμε στα επικαιρικά, στα ποιμαντικά σημεία στο λόγο του Αποστόλου Παύλου και μιλάμε για “καλύμματα της κεφαλής” και για “σιγή των γυναικών στην εκκλησία”. Νεκρώνουμε τη μεταμορφωτική δύναμη του ευαγγελίου μιλώντας ακόμη για καθαρές και ακάθαρτες μέρες, για τρόπους ανδρικού και γυναικείου ντυσίματος, για θέσεις ανδρών και γυναικών. Το Λευϊτικό (το βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης που περιείχε νομικές διατάξεις) είχε απαγορεύσεις για άνδρες και γυναίκες. Τις πρώτες τις ξεχάσαμε! Ο Χριστός απάλλαξε τους ανθρώπους από την πλανερή ιδέα ότι υπάρχουν ζώα ακάθαρτα. Λέτε να τη διατήρησε για το μισό του ανθρώπινου πληθυσμού που είναι η εικόνα Του; Ας εστιάσουμε στις πράξεις του Χριστού:

· Ελευθερώνει από το σκοτεινό φόβο της ακαθαρσίας που μπορεί να κρύβει το γυναικείο κορμί, όταν αφήνει να τον αγγίξει μια γυναίκα που είχε μόνιμο το στίγμα της αιμορραγίας (Λκ. 8,43-48).

· Ελευθερώνει από το φόβο ότι το νεκρό κορμί είναι ακάθαρτο κρατώντας από το χέρι την κόρη του Ιάειρου (Λκ. 8,40-56).

· Αφήνει να τον αγγίξει, να τον φιλήσει και να του αλείψει με μύρο τα πόδια μια γνωστή σε όλους αμαρτωλή γυναίκα (Λκ. 7,36-50), γιατί η αμαρτία δεν εξαντικειμενοποιείται στο γυναικείο κορμί, αλλά καθένας έχει την ηθική ευθύνη για τον τρόπο με τον οποίο αντικρύζει και αντιμετωπίζει τους γύρω του (Μτ. 5,28).

· Ανοίγει σοβαρή θεολογική συζήτηση με μια αιρετική αμαρτωλή, τη Σαμαρείτισσα, προκαλώντας την έκπληξη στους σύγχρονούς του άνδρες.

Είναι ανάγκη να κάνουμε τη διάκριση ανάμεσα στο ορθόδοξο φρόνημα και την καθημερινή πράξη της Εκκλησίας. Τα δύο αυτά, μέσα στην ιστορία, δεν ταυτίζονται απαραίτητα. Όπως επίσης πάντα θα υπάρχει μια ένταση ανάμεσα στο βιβλικό λόγο και στην εφαρμογή του στην ιστορική συνθήκη.

Πώς μπορεί η ενεργός δράση των γυναικών μέσα στην Εκκλησία να βοηθήσει στην εξάλειψη των στρεβλώσεων που προκαλεί ο φονταμενταλισμός; Οι γυναίκες και οι άνδρες με την ύπαρξή τους στον κόσμο ενεργούν ασφαλώς με διαφορετικούς τρόπους. Οι γυναίκες που μέσα από γενεές γενεών κρατούσαν το συναισθηματικό ιστό της οικογένειας και της κοινότητας είναι ασκημένες σ’ αυτό. Έχουν μια αυθόρμητη τάση να είναι διαθέσιμες και ανοικτές, κάνουν ευκολότερα χώρο για κάποιον άλλο (λόγω της μητρότητας; πολιτιστικών καταβολών αιώνων;). Εύκολα τάσσουν τον εαυτό τους στην προστασία και τη διατήρηση της ζωής. Όλα αυτά είναι πολύτιμα στοιχεία που τις ωθούν να σκύψουν πάνω στον κάθε άνθρωπο. να προσπαθήσουν να επικοινωνήσουν μαζί του. Επειδή η φονταμενταλιστική συνείδηση υψώνει τείχη από ιδέες ανάμεσα στις ανθρώπινες υπάρξεις και για χάρη των ιδεών παραμερίζει κάθε ευσπλαχνία και ανθρωπιά. Η γνώση του άλλου, όπως στην πραγματικότητα είναι και όχι όπως η φαντασία μας τον παραμορφώνει, αφοπλίζει χέρια και συναισθήματα.

Γιατί η φροντίδα της ποιμαίνουσας Εκκλησίας στην Ελλάδα δεν μας κάνει συμμέτοχους των θετικών προσπαθειών; Της αγωνίας για γνωριμία και διάλογο με τον “διαφορετικό” θρησκευτικά.

Αντ’ αυτού έρχονται συχνά φορές που χρειάζεται να κλείνουμε τ’ αυτιά μας σε κηρύγματα από τον άμβωνα ή κορώνες Ιεραρχών που προσπαθούν να συσπειρώσουν το ναρκωμένο εκκλησιαστικό σώμα γύρω από φανταστικούς εχθρούς. που ταυτίζουν την Εκκλησία του Χριστού με την ιστορία ενός έθνους και παραμερίζουν έτσι και αποσιωπούν προβλήματα μεγάλα και υπαρκτά, σαν κι αυτά που αναφέρουμε.