Περισσοτερα

    Εκκλησία και Αριστερά του Παντελή Μπουκάλα

    Tου Παντελή Μπουκάλα, κριτικού λογοτεχνίας, δημοσιογράφου στην εφημερίδα “Η Καθημερινή”

     

    Σάββατο 9 Μαρτίου 2002

     

    Ο τίτλος του συνεδρίου, “Εκκλησία και Αριστερά” και μάλιστα Ορθόδοξη Εκκλησία, συμπλέκει δύο μεγέθη που μπορούμε να υποθέσουμε ότι η αφανής ή η πρόδηλη γενεαλογία τους, ακόμα και η γλωσσική, τα προκαταβάλλει αντίρροπα και αντίδικα, για να έρθει έτσι αναπόφευκτα στο νου το παροιμιώδες πλέον “ου συγχρώνται Ιουδαίοι Σαμαρείταις”. Προδήλως, η Ορθοδοξία, έτσι όπως συντίθεται σαν λέξη και σαν έννοια, σαν κόσμος ολόκληρος, αυτοτοποθετείται στην παράταξη της ορθότητας, της θεόσδοτης, άρα αληθούς και δίκαιης δόξας. Αντίθετα, είναι μάλλον αφανής πλέον η λογική που έπλασε μια φορά και ένα καιρό τη λέξη “αριστερός” σαν ευφημισμό του μη δεξιού, δηλαδή του μη επιδέξιου, του ανορθόδοξου εν τέλει. Τα χρόνια εκείνα τα παλιά, λοιπόν, η λέξη “αριστερός” επέτεινε μεν τη σημασία του “άριστου”,

    αλλά μόνο και μόνο για να ευφημίσει τον ανάξιο, τον προβληματικό, τον ασθενικό, τον άχρηστο. Το ίδιο άλλωστε συνέβαινε και με τη λέξη “ευώνυμος”, ένα λεκτικό εύρημα με σαφή αποτροπαϊκό χαρακτήρα που δήλωνε την αριστερή πλευρά αλλά ξορκίζοντάς την. Και για να καταδειχθεί πόσο χαμηλά ήταν στην κλίμακα των αξιών το “αριστερός”, ας προσθέσουμε το επίθετο “σκαιός”, που και σήμερα ακόμα το μεταχειριζόμαστε για να ονομάσουμε κάποιον άνθρωπο τιποτένιο, σήμαινε ακριβώς “αριστερός”, όπως εύκολα τεκμαίρεται από πάμπολλα χωρία της αρχαίας γραμματείας.

    Οι γλωσσικές συμβάσεις δεν είναι ποτέ ουδέτερες, αλλά συνοψίζουν αντιλήψεις και συνιστούν αξιολογικές και ιδεολογικές φόρμουλες. Με αυτό θέλω να πω ότι αυτή η μυθική σκέψη ξαναβρήκε τη δικαίωσή της στα νέα χρόνια, και μάλιστα γενικότερα στο δυτικό κόσμο και όχι μονάχα σε χώρες όπως η δική μας, όπου οι νικητές του εμφυλίου προέβαλλαν και επέβαλλαν την εξίσωση Αριστερά = Κακό. Στην επικράτηση ως αυτονόητης αυτής της στανικής εξίσωσης δεν ήταν μικρή η συμβολή των εκκλησιών, της δυτικής αλλά και της ανατολικής, μέλη της οποίας χρησιμοποίησαν και τον άμβωνα ακόμη για να επικυρώσουν με κίβδηλα θεολογικά συμφραζόμενα το διχαστικό τους κήρυγμα. Εδώ ακριβώς, στην πολιτική εμπλοκή της Εκκλησίας, στη στράτευσή της υπέρ του μισού πολιτικού φάσματος, μπορούμε να αναγνωρίσουμε έναν από τους πυρήνες της αρνητικής στάσης της Αριστεράς απέναντι στη θρησκεία. Ένας δεύτερος πυρήνας, ιδεολογικότερος, έχει χαραγμένη πάνω του τη συχνόχρηστη μαρξική ρήση που χαρακτηρίζει τη θρησκεία όπιο των λαών – γεγονός που δεν εμπόδισε τη μεταποίηση του ίδιου του μαρξισμού σε θρησκεία από κάποιους επιγόνους, οι οποίοι και επέβαλλαν την ειδωλολατρία σαν μόνη εκδοχή του θρησκεύεσθαι, με τον εαυτό τους φυσικά υψωμένο στη θέση του ειδώλου.

    Ο Θεός των Γραφών, οι οποίες ανακοινώνουν το καινό μήνυμα ως οικουμενικό και αμερόληπτο, δεν είναι ούτε δεξιός ούτε αριστερός, όπως δεν είναι ούτε Εβραίος ούτε Αμερικανός ούτε Έλληνας. Μη λησμονούμε, άλλωστε ότι στη διάρκεια των αιώνων το “αντιλεγόμενον σημείον” – Ιησούς έχει ερμηνευτεί και ως σημείο επανάστασης, κοινωνικού τύπου επανάστασης, οι δε πρώτες χριστιανικές κοινότητες έχουν χαρακτηριστεί ως πρωτοκομμουνιστικές.

    Αν λάβουμε υπόψη μας την παλαιότατη και οξύτατη σύγκρουση εθνικών και χριστιανών, θα μπορούσαμε να υποθέσουμε πως η ελληνική Αριστερά θα είχε την ευχέρεια να αυτοπροσδιοριστεί σαν ανάδοχος των ιδεών που υπεράσπισε ο αρχαίος ορθός λόγος, ωστόσο η αμηχανία της απέναντι σε αυτόν τον λόγο (οφειλόμενη πιθανόν στην πατροπαράδοτη εθνικιστική αρχαιοκαπηλία) δεν της επέτρεπε να εκμεταλλευτεί επαρκώς τον συγκεκριμένο πνευματικό πλούτο, να τον αξιοποιήσει και αυτογνωστικά και στις αντιμαχίες της. Προφανώς, μία πολιτική δύναμη που εμφορείται από τις αντιλήψεις του ματεριαλισμού δεν μπορεί παρά να αντιστρατεύεται τους φορείς εκείνου που μεταθέτουν στο επέκεινα και στο μετέπειτα τη λύτρωση των ανθρώπων, λειτουργώντας έτσι σαν συντηρητικά του δύσφορου παρόντος και σαν νομιμοποιητές του. Αυτό πάντως δεν της απαγορεύει να επιχειρήσει να διακριβώσει, με τόλμη και ειλικρίνεια, το βαθμό συμμετοχής της Ορθοδοξίας στην ελληνική ιδιοπροσωπία και να διερευνήσει συν τοις άλλοις αν και πόσο κοντά έρχεται, αρκετά συχνά, ο σημερινός ναός στην αρχαία εκκλησία του δήμου χάρη στο ελευθεριακό, μη υποκριτικό και λάλο θρησκεύεσθαι που έχει υιοθετήσει μεγάλη μερίδα του πληρώματος.
    Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλουhttp://dev.acadimia.org
    Ανοιχτό εργαστήρι σκέψης και διαλόγου της Εκκλησίας με τη διανόηση και την κοινωνία.

    Μπορεί να σας ενδιαφέρουν

    Πραγματοποίηση Διεθνούς Συνεδρίου: «Ταυτότητες υπό αμφισβήτηση. Ζητήματα για την...

    Πραγματοποίηση Διεθνούς Συνεδρίου ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΥΠΟ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ:ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣ...

    2o Διεθνές Συμπόσιο Ψαλτριών – 2ο Φεστιβάλ Γυναικείων Χορών

    2o ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΨΑΛΤΡΙΩΝ «ΓΥΝΑIΚΕΣ ΚΑΙ ΨΑΛΤΙΚH ΤEΧΝΗ» 2o ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΧΟΡΩΝ «Η ΑΓΙΑ ΚΑΙΚ...

    Σχετικά άρθρα

    Advertismentspot_img

    Τελευταία άρθρα

    Γραφτείτε στο Newsletter μας!

    Αν θέλετε να ενημερώνεστε για τα συνέδρια, τις εκδηλώσεις, τις διαδικτυακές διαλέξεις και τις νέες εκδόσεις της Ακαδημίας κάνετε εγγραφή στο Newsletter μας