της Άννας Καραμάνου, Ευρωβουλευτού, Προέδρου της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ίσων Ευκαιριών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
Οι γυναίκες απέναντι στη βία του Φονταμενταλισμού
Σάββατο 24 Μαΐου 2003
Η πλειοψηφία των μεγάλων κοσμικών θρησκειών λειτούργησαν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, σε κάποια στιγμή της ιστορίας τους, ως μέσο περιορισμού του ρόλου των γυναικών μέσα στην κοινωνία.
Είναι πολλοί εκείνοι που ταράζονται ακόμη με την ιδέα ότι οι φονταμενταλιστικές πρακτικές δεν εξαντλούνται στις αφγανικές μπούρκες και ότι ενδέχεται να αφορούν και κάποιες πλησιέστερες πραγματικότητες. Μοιάζει να έχει σβηστεί από την ευρωπαϊκή συλλογική μνήμη ότι προτού η έννοια φονταμενταλισμός συνδεθεί (από τη Δύση) με τον ισλαμισμό, αναφερόταν σε ακραίες αντιλήψεις που εκπορεύτηκαν από χριστιανικές παραδόσεις.
Στις μουσουλμανικές κοινωνίες, η αναφορά στα ανθρώπινα δικαιώματα δεν περιλαμβάνει τα δικαιώματα των γυναικών. Ένα από τα πιο κοινά εγκλήματα είναι οι δολοφονίες για λόγους τιμής. Περίπου 5.000 γυναίκες και κορίτσια δολοφονούνται κάθε χρόνο από αρσενικά μέλη της οικογένειάς τους για λόγους “τιμής”. Οι δράστες συχνά μένουν ατιμώρητοι. Αποτελεί συνήθη πρακτική σε κάποιες χώρες το μαστίγωμα και οι λιθοβολισμοί στο όνομα θρησκευτικών παραδόσεων. Η πατριαρχική οικογενειακή δομή τοποθετεί τις γυναίκες της οικογένειας, υπό τον έλεγχο των ανδρών της οικογένειας. Τα θηλυκά παιδιά γίνονται θύματα διακρίσεως από τη στιγμή της γέννησής τους, αφού η γέννησή τους αποτελεί κακοτυχία για την οικογένεια σε αντίθεση με τη γέννηση των αρσενικών παιδιών που αποτελεί δώρο Θεού.
Η άρνηση πολλών βασικών δικαιωμάτων των γυναικών στηρίζεται στην εφαρμογή του βάρβαρου θρησκευτικού νόμου της Σαρία, που υπερισχύει ακόμη και συνταγματικών κατοχυρωμένων δικαιωμάτων. Επίσης, οι μουσουλμανικές κοινωνίες εμφανίζονται ιδιαίτερα καταπιεστικές σε ό,τι αφορά τον έλεγχο της σεξουαλικότητας.
Σε ό,τι αφορά τα ευρωπαϊκά δεδομένα, δυστυχώς ακόμη και στις μέρες μας δεν έχουμε τολμήσει να θίξουμε τα προβλήματα που ανακύπτουν σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες (Πορτογαλία, Ιρλανδία, Πολωνία) ως προς την ελευθερία των γυναικών να ορίζουν αν και πότε επιθυμούν να αποκτήσουν παιδιά.
Τα δικαιώματα που απορρέουν από το οικογενειακό δίκαιο των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρέπει σε κάθε περίπτωση να υπερισχύουν του δικαίου (εθιμικού ή μη) της χώρας καταγωγής των μεταναστών, το οποίο συχνά επιτρέπει την παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων των γυναικών. Σύμφωνα με στατιστικές, 3.000 επεμβάσεις κλειτοριδεκτομής πραγματοποιούνται κάθε χρόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ το μεγαλύτερο ποσοστό των μεταναστριών που έρχονται στην Ευρώπη κατάγονται από χώρες που εφαρμόζουν τον ακρωτηριασμό των γεννητικών οργάνων. Ωστόσο, από τις χώρες της Ε.Ε. μόνο η Βρετανία και η Σουηδία διαθέτουν νομοθεσία που τιμωρεί αυτή τη φρικτή πρακτική.
Ως κοινωνία, θα πρέπει να καταδικάσουμε δριμύτατα τους θρησκευτικούς ηγέτες που χρησιμοποιούν την πίστη για να αποκλείσουν τις γυναίκες ή να κηρύξουν την κατωτερότητά τους. Θα πρέπει να καταγγείλουμε τη χρήση της παράδοσης ως δικαιολογία για εγκλήματα κατά της σωματικής ακεραιότητας και της ζωής των γυναικών. Θα πρέπει να καταδικάσουμε την ανάμιξη των θρησκευτικών αρχών στον πολιτικό βίο των κρατών. Καμία θρησκεία, καμία παράδοση, και κανένα δόγμα δεν βρίσκεται πάνω από τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις ανθρώπινες ελευθερίες.
Αν οι μεγάλες κοσμικές θεωρίες θέλουν να αναδείξουν την αφοσίωση τους στις αρχές της ισότητας των δύο φύλων, θα πρέπει να προωθήσουν όχι μόνο την αναδιανομή των κοινωνικής, πολιτικής και οικονομικής ισχύος, αλλά την προώθηση κυρίως της κατοχύρωσης του δικαιώματος των γυναικών για ελεύθερη επιλογή των αποφάσεων για τη ζωή τους.
Δεν υπάρχει κοινωνικός εκσυγχρονισμός, χωρίς εκσυγχρονισμό του ανθρώπου. Οι προσπάθειες για εκσυγχρονισμό της κοινωνίας με αποκλεισμό των γυναικών από τη δημοκρατία δεν έχουν μεγάλες προοπτικές επιτυχίας. Η θέση των γυναικών συσχετίζεται με το βαθμό ελευθερίας και ανάπτυξης μιας χώρας.
Η καλύτερη άμυνα απέναντι στις δυνάμεις της μισαλλοδοξίας είναι η ενίσχυση του κοσμικού χαρακτήρα του κράτους και της έννομης δημοκρατικής τάξης. Θα πρέπει να προωθήσουμε την προαγωγή και άσκηση των δημοκρατικών ελευθεριών, την εκκοσμίκευση της κοινωνίας, την προαγωγή της ιδεολογικής και πολιτισμικής ποικιλομορφίας, την πλουραλιστική συνύπαρξη, την ελεύθερη έκφραση των ιδεών, των θρησκευτικών πεποιθήσεων και τρόπων ζωής. Η ιστορία έχει δείξει ότι πολλοί φονταμενταλισμοί του τρίτου κόσμου γεννήθηκαν από αντίδραση στο πολιτισμικό μοντέλο, που αποικιοκρατικές εξουσίες και ορισμένοι δυτικοί φονταμενταλισμοί θέλησαν να επιβάλουν.
Τελειώνοντας, θα ήθελα να τονίσω ότι δεν υπάρχει ένα πρότυπο χειραφετημένης γυναίκας και ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν επιβάλλουν έναν πολιτισμικό κανόνα, αλλά ένα νομικό κανόνα ελάχιστης προστασίας, με όρια κάτω από τα οποία παύει να υπάρχει η ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Η ιδιαίτερη ταυτότητα της γυναίκας πρέπει να μπορεί να είναι προσωπική υπόθεση, διαφοροποιημένη από στεγανά θρησκειών, παραδόσεων και νοοτροπιών. Στερεότυπα, ενδυμασία, αξίες, πρότυπα ζωής και συνήθειες συμπεριφοράς πρέπει να αποτελούν ζήτημα ελεύθερης επιλογής. Ο σεβασμός των δικαιωμάτων των γυναικών, η ισότητα των φύλων αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες πολιτικές προκλήσεις της εποχής μας. Η προώθηση μιας παγκόσμιας εκστρατείας για την κατοχύρωση αυτών των δικαιωμάτων θα ήταν ίσως η καλύτερη πολιτική απάντηση στους νοσταλγούς του Μεσαίωνα.
Βιογραφικό της ʼννας Καραμάνου
Η κ. Καραμάνου γεννήθηκε στον Πύργο Ηλείας το 1947.
Σπουδές
Πτυχιούχος της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών (Ελληνική και Αγγλική Φιλολογία).
Σπουδές ενός έτους στις ΗΠΑ με υποτροφία της A.F.S.
Μιλάει Αγγλικά.
Κοινωνία των Πολιτών
¨ Ιδρυτικό μέλος και Γενική Γραμματέας του Πολιτικού Συνδέσμου Γυναικών
¨ Μέλος του Συνδέσμου Ελληνίδων Επιστημόνων.
¨ Ιδρυτικό μέλος της Οργάνωσης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, την Ειρήνη και τη Δημοκρατική Ολοκλήρωση της Ευρώπης “Helsinki Citizens Assembly”
¨ Μέλος της “Κίνησης Πολιτών κατά του Ρατσισμού” και της Κίνησης “Μέτωπο Λογικής κατά του Εθνικισμού”
1984: Έκδοση του βιβλίου “Η Ελληνίδα στην Εκπαίδευση και στην Εργασία”
2002: Έκδοση “Κοινωνική Ασφάλιση και Ισότητα των Φύλων”, με βάση το διάλογο που αναπτύχθηκε για τη μεταρρύθμιση του ασφαλιστικού συστήματος.
Αρθρογραφεί τακτικά σε εφημερίδες και περιοδικά της Ελλάδας και του εξωτερικού
Κοινοβουλευτική δραστηριότητα
2002-Σήμερα: Εκλέγεται Πρόεδρος της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ίσων Ευκαιριών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
1997-Σήμερα: Μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Συμμετέχει στις κοινοβουλευτικές επιτροπές:
¨ Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ίσων Ευκαιριών (Πρόεδρος)
¨ Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων (τακτικό μέλος)
¨ Ελευθεριών και Δικαιωμάτων των Πολιτών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων (αναπληρωματικό μέλος)
Τακτικό μέλος των Αντιπροσωπειών:
¨ Κοινοβουλευτική Αντιπροσωπεία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με τις χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης
¨ Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με τις χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (ACP)
Επίσης μέλος:
¨ Του Προεδρείου της Σοσιαλιστικής Ομάδας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
¨ Του Δικτύου Βουλευτών της Ν.Α.Ευρώπης
¨ Του Δικτύου Γυναικών Κοινοβουλευτικών της Ν.Α.Ευρώπης
¨ Της Task Force των Γυναικών της Ν.Α.Ευρώπης, στο πλαίσιο του Συμφώνου Σταθερότητας
¨ Της Ειδικής Επιτροπής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Βουλής των Ελλήνων
¨ Του Intergroup για τις σχέσεις Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με το Θιβέτ
Πολιτική δραστηριότητα
Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντός της βρίσκονται η ισότητα των δύο φύλων και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
¨ 1999: Της απονεμήθηκε το βραβείο “Ειρήνης και Φιλίας ΑΜΠΝΤΙ ΙΠΕΚΤΣΙ” για τη δραστηριότητά της υπέρ της ελληνο-τουρκικής προσέγγισης
¨ 1996-Σήμερα: Αντιπρόεδρος της Σοσιαλιστικής Διεθνούς των Γυναικών
¨ 1996. Γενική Γραμματέας Ισότητας.
¨ 1995. Μέλος της Εθνικής Αντιπροσωπείας στην 4η Παγκόσμια Διάσκεψη του Ο.Η.Ε. για τις Γυναίκες στο Πεκίνο.
¨ 1994-2001: Γραμματέας του Τομέα Γυναικών του ΠΑ.ΣΟ.Κ.
¨ 1990-1994: Εκλεγμένο μέλος της ελληνικής αντιπροσωπείας στο Ευρωπαϊκό Λόμπι Γυναικών.
¨ 1983-1990 και 1992-1996: Εθνική εμπειρογνώμων σε δύο ευρωπαϊκά δίκτυα για την απασχόληση των γυναικών και τη συμμετοχή τους στα κέντρα λήψης αποφάσεων
¨ 1982-1985: Μέλος της ομάδας εργασίας Νο.6 του Ο.Ο.Σ.Α. για το ρόλο των γυναικών στην Οικονομία.
¨ 1977-2001: Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΠΑ.ΣΟ.Κ.
¨ 1974-1991: Συνδικαλίστρια του Ο.Τ.Ε. Διετέλεσε Γενική Γραμματέας της Ο.Μ.Ε.-Ο.Τ.Ε., μέλος της Ελεγκτικής Επιτροπής και της Γραμματείας Γυναικών της Γ.Σ.Ε.Ε., εκπρόσωπος της Γ.Σ.Ε.Ε. στο Διοικητικό Συμβούλιο του Ο.Α.Ε.Δ. και μέλος της Επιτροπής Γυναικών της Συνομοσπονδίας των Ευρωπαϊκών Συνδικάτων (ETUC).
¨ 1974-Σήμερα: Μέλος του ΠΑ.ΣΟ.Κ.
