Κωνσταντίνος Γιοκαρίνης Δρ. θεολογίας Α.Π.Θ., Διδάσκων στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Αθηνών
Σάββατο 12 Απριλίου 2003
Η θεολογική έρευνα κατά τον εικοστό αιώνα, κάτω από την πρόκληση του φεμινιστικού κινήματος, επιχειρεί την επαναπροσέγγιση της θέσης και του ρόλου της γυναίκας στην Εκκλησία. Στο πλαίσιο αυτό καλείται ν’ αντιμετωπίσει το αίτημα για άρση του αποκλεισμού της γυναίκας από τη μυστηριακή ιερωσύνη.? Το θέμα αυτό βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο του οικουμενικού διαλόγου και τείνει να προσλάβει διαστάσεις οξύτατου προβλήματος μεταξύ των χριστιανικών Εκκλησιών. Οι διϊστάμενες απόψεις και πρακτικές απειλούν ν΄ ανατρέψουν το κλίμα προσέγγισης, συνεργασίας και ενότητας των Εκκλησιών, ενώ η πραγματοποίηση του οράματος του Κυρίου, ίνα πάντες εν ώσιν, απομακρύνεται.
Είναι γνωστό ότι η Ορθόδοξη και Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία τηρούν αρνητική στάση στο θέμα της χειροτονίας των γυναικών, ενώ η Αγγλικανική Εκκλησία και οι Εκκλησίες του ευρύτερου Προτεσταντικού χώρου έχουν προβεί στη χειροτονία γυναικών και στους τρεις βαθμούς της ιερωσύνης.
Για την Εκκλησία όμως του Θεού της Αγάπης δεν υπάρχουν αδιέξοδα.
Βέβαια, κάθε μορφή διάκρισης και διαίρεσης, όπως το φύλο, προκαλεί το στασιασμό, την αντιπαλότητα και τη σύγκρουση. Η Εκκλησία, κατά την ιστορική της διαδρομή, όταν διαπιστώνει να απειλείται η εσχατολογική της πορεία, πού είναι η αποκατάσταση της ενότητας του ανθρώπου και της δημιουργίας, οφείλει να προβαίνει σε διορθωτικές παρεμβάσεις. Σαφώς, για την Ορθόδοξη Εκκλησία επί του παρόντος δεν υπάρχει θέμα χειροτονίας των γυναικών Εφόσον όμως αυτό ταλανίζει την Εκκλησία του Χριστού, η Ορθόδοξη Εκκλησία οφείλει να βρίσκεται σε ετοιμότητα λόγον διδόναι παντί τω αιτούντι.
Είναι γεγονός ότι η προβαλλόμενη επιχειρηματολογία από μέρους της Ορθόδοξης και Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας δεν θεμελιώνεται σε αποφάσεις Οικουμενικών Συνόδων και η Εκκλησία σαφώς δεν αποφαίνεται εν συνεδρίοις, αλλά εν Οικουμενικαίς Συνόδοις. Η επίκληση μιας δισχιλιετούς πρακτικής της Εκκλησίας να επιλέγει μόνον άρρενα μέλη της, για να γίνουν φορείς της μυστηριακής ιερωσύνης, η οποία έτυχε νομοκανονικής κατοχύρωσης και οι αναφορές σε μη πράξεις του Κυρίου σχετικές με το θέμα δεν συνηγορούν αναγκαία υπέρ μιας σαφούς Consensus Ecclesiae, εφόσον δεν υπάρχει απόφαση Οικουμενικής Συνόδου.
Κεντρικός άξονας της επιχειρηματολογίας των υπερασπιστών της “ανδρικής” ιερωσύνης είναι η πρόσληψη της ανδρώας μορφής του ανθρώπου από τον ενανθρωπήσαντα Θεό Λόγο, καθόσον η ιερωσύνη είναι του Χριστού και ο φορέας αυτής εικονίζει τον Μέγα Αρχιερέα Χριστό, γιατί επί του Σταυρού ο θεάνθρωπος κατέστη θύμα και θύτης. Για να είναι, λοιπόν, ο φορέας φυσικό σημείο μυστηριακής αναφοράς οφείλει ν’ ανταποκρίνεται σε μία φυσική ομοίωση του εικονιζόμενου. Η θέση αυτή εισάγει την έννοια της φυσικής μίμησης του Χριστού, αλλά το ερώτημα είναι κατά πόσον “ο ιερέας είναι ηθοποιός επί σκηνής”.
Έτσι, η σύνδεση του φύλου με την ιερωσύνη προσανατολίζει τη θεολογική σκέψη στην αναζήτηση των θεολογικών λόγων, που υπαγορεύουν στην Εκκλησία κατά τρόπο προστακτικό και απαράβατο να χρησιμοποιήσει τα βιολογικά γνωρίσματα του ομοούσιου και διφυλικού ανθρώπου, ως κριτήρια καταξίωσης ή απαξίωσης, καταλληλότητας ή μη για την πρόσληψη της Θείας Χάρης από μέρους του φορέα της ιερωσύνης. Και ενώ ο άνθρωπος, ο δημιουργημένος ως άρρην και θήλυς, έχει ένα, κοινό αρχέτυπο, το γνωστό στη θεολογική γλώσσα ως χριστολογικό, μόνο υπό την άρρενα μορφή του μπορεί να εικονίζει το αρχέτυπό του. Και το σημαντικότερο είναι ότι, ενώ στο πρόσωπο του Θεανθρώπου πραγματώνεται η αποκατάσταση της ενότητας του ανθρώπου και του κόσμου, ο εικονισμός Του τελεί υπό τους όρους της διαίρεσης. ʼραγε πρόκειται για θεολογικές αντιφάσεις και ασυνέπειες ή για αποπροσανατολισμό λόγω κοινωνικοπολιτισμικών επιδράσεων;
Έτσι, παράγονται πλείστα όσα θεολογικά ερωτήματα, όπως: ποια είναι η φύση της ιερωσύνης; Πώς αυτή λειτουργεί; Τι εικονίζει ο φορέας της; Το πρόσωπο του Θεανθρώπου ή την ανδρώα μορφή της ανθρώπινης φύσης Του, καθ’ όσον παντός εικονιζομένου ουχ η φύσις, αλλ’ η υπόστασις εικονίζεται(1).
Ακόμη, θα ήταν κατανοητή και η διατύπωση ενός σημαντικότατου θεολογικού ερωτήματος. Για ποιους λόγους το δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος προσέλαβε την άρρενα μορφή της ανθρώπινης φύσης; Και κατά προέκταση ποια η φύση του φύλου και η θεολογική σημασία του άρρενος φύλου στην πραγμάτωση της Θείας Οικονομίας; Ίσως ακόμη στο πλαίσιο μιας προβληματικής του είδους αυτού θα ήταν δυνατό να τεθεί το ερώτημα: πώς κατανοούμε τη χρήση των αγιοτριαδικών ονομάτων, Πατήρ, Υιός, που είναι φορτισμένα με άρρενα στοιχεία; Τα ανωτέρω ενδεικτικά ερωτήματα προβάλλουν το πολυδιάστατο χαρακτήρα του όλου θέματος και την αναμφισβήτητη σοβαρότητά του για την πραγμάτωση των στόχων της Βασιλείας του Θεού.
Εφ’ όσον, όμως το κριτήριο του φύλου προβάλλεται ως βασική προϋπόθεση για την επιλογή του φορέα, είναι προσδοκώμενη η αναζήτηση απαντήσεων στο δόγμα της Χαλκηδόνας, που αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της Εκκλησίας. Μία προσεκτική ανάγνωσή του θα μας πείσει ότι δεν υπάρχει καμία απολύτως αναφορά στο άρρεν φύλο, αλλά μόνο στην τέλεια ανθρώπινη φύση του. Αν το φύλο αποτελεί συστατικό στοιχείο της τελειότητας της ανθρώπινης φύσης, γιατί δεν συμπεριελήφθη στο δόγμα της Χαλκηδόνος; Η αποδιδόμενη έμφαση στο άρρεν φύλο οδηγεί κατ’ επέκταση στο ερώτημα της συμπερίληψης ή μη στην τέλεια ανθρώπινη φύση του Θεού Λόγου του θήλεος, γιατί σε αντίθετη περίπτωση, κατά την έκφραση του Γρηγορίου του Θεολόγου το απρόσληπτον και αθεράπευτον.
Ποιες είναι οι θέσεις των Πατέρων για το φύλο και ιδιαίτερα για τη σχέση αυτού προς τα σωτηριολογικά αποτελέσματα της θυσιαστικής προσφοράς της ανθρώπινης φύσης του ενανθρωπήσαντος Θεού Λόγου; Είναι προφανές ότι το θέμα της ιερωσύνης των γυναικών εκτείνεται σε όλο το φάσμα της Θεολογίας, γι’ αυτό θα πρέπει να παραμείνει ανοικτό στη θεολογική έρευνα, ώστε στην Εκκλησία, με την καθοδήγηση του Αγίου Πνεύματος να εκδιπλωθούν νέες πτυχές της αποκαλυμμένης Αλήθειας ως προκοπή και πλουτισμός στην πίστη.
Ο Μάξιμος ο Ομολογητής έχοντας υπόψη τον εγκλωβισμό του ανθρώπου στα αδιέξοδα της αδυναμίας του, επισημαίνει τα εξής: “..για όσους ερευνούν κατά σάρκα το Λόγο περί Θεού, ο Κύριος δεν ανεβαίνει προς τον Πατέρα Του. Ανεβαίνει προς τον Πατέρα, όμως για όποιους τον αναζητούν πνευματικά, με υψηλά θεωρήματα. Ας μη κρατούμε, λοιπόν, για πάντα κάτω αυτόν που ήρθε κάτω για χάρη μας από φιλανθρωπία. Αλλά ας πάμε επάνω, μαζί Του στον Πατέρα, αφήνοντας τη γη? και τα γήϊνα, για να μην πει σε μας το λόγο, που είπε στους αδιόρθωτους Ιουδαίους, πηγαίνω όπου εσείς δεν μπορείτε να ‘ρθείτε”(2).
Η συντηρούμενη μέχρι σήμερα, αρχές της τρίτης χιλιετίας, ανδροκρατική δομή των κοινωνιών, παρά τα όποια βήματα για την απάλειψη μορφών ανισότητας των δύο φύλων, δεν εκφράζει την ευχαριστιακή και εσχατολογική δομή της Εκκλησίας.
(1) Θεοδώρου Στουδίτου, Αντιρρητικός 3,34 PG 99,405Α
(2) Μαξίμου Ομολογητού, Κεφάλαια περί Θεολογίας, Εκατοντάς Β’ ,ΒΕΠΕΣ 14,529
Βιογραφικό του Κωνσταντίνου Ν. Γιοκαρίνη
Ο κ. Κωνσταντίνος Γιοκαρίνης γεννήθηκε στην Αθήνα, σπούδασε Θεολογία στη Θεολογική Σχολή Χάλκης, Νομικά στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Κοινωνιολογία στο Monash University of Melbourne και Παιδαγωγικά στο New England University of Sydney. Είναι Διδάκτωρ Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου. Θεσσαλονίκης. Η επιστημονική του δραστηριότητα επικεντρώνεται στο χώρο της Θεολογικής Ανθρωπολογίας και των Παιδαγωγικών. Διδάσκει στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Αθηνών-Πρόγραμμα Εξομοίωσης Εκπαιδευτικών Α/βάθμιας Εκπαίδευσης. Είναι ο Γενικός Γραμματέας της “Εστίας Θεολόγων Χάλκης”, πού έχει την έδρα της στην Αθήνα και είναι το συλλογικό όργανο εκπροσώπησης των ανά τον κόσμο αποφοίτων της Θεολογικής Σχολής Χάλκης. Έχει λάβει μέρος σε πολλά θεολογικά συνέδρια του Παγκοσμίου Συμβουλίου των Εκκλησιών στο Εξωτερικό και στην Ελλάδα, που είχαν ως θέμα τη θέση και το ρόλο της γυναίκας στην Εκκλησία και το επιτρεπτό ή μη της χειροτονίας αυτών. Συγγράμματα, επιστημονικές μελέτες, και άρθρα έχουν δημοσιευθεί τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο Εξωτερικό. Ειδικά, για το ακανθώδες και πολυδιάστατο θέμα της ιερωσύνης των γυναικών, η προσφορά του ερευνητικού έργου του κ. Γιοκαρίνη κρίνεται σημαντική, γιατί για πρώτη φόρα στην Ορθόδοξη θεολογική έρευνα εμφανίζεται μία νέα προοπτική προσέγγισης του όλου θέματος, που είναι δυνατό να συμβάλει στη σύγκλιση των θεολογικών θέσεων των χριστιανικών Εκκλησιών. Στη διδακτορική του διατριβή, με τίτλο : “Η ιερωσύνη των γυναικών στο πλαίσιο της Οικουμενικής Κίνησης” (1995) παρουσιάζει το επιτρεπτό ή μη της ιερωσύνης των γυναικών στη βάση του δόγματος της Χαλκηδόνος και επεκτείνει την έρευνά του μέσα από όλο το φάσμα της Ορθόδοξης Θεολογίας. Η σημαντικότητα της νέας προοπτικής έρευνας του θέματος προβάλλει μέσα από το γεγονός ότι αυτή διαθέτει το αδιαμφισβήτητο κύρος, την ισχύ και την αξιοπιστία της Οικουμενικής Συνόδου.
ΣΥΓΓΡΑΦΙΚΟ ΕΡΓΟ
Ι. Θεολογικά
1.Το κήρυγμα και η κηρυγματική Θεολογία κατά την Ορθόδοξον διδασκαλίαν, Θεσσαλονίκη 1962. Σελ.118. (Εναίσιμος επί πτυχίω διατριβή).
2. Ο Γεροντισμός ως Συνοδικός θεσμός και η κανονικότης αυτού, Θεσσαλονίκη 1962
3. Η Ιερωσύνη των γυναικών στο πλαίσιο της Οικουμενικής Κίνησης, εκδ.Επέκταση, Κατερίνη 1995, σελ.608, (Διδακτορική διατριβή).
4. Εκκλησία, Κήρυγμα και Δόγμα “Επιστημονική παρουσία Εστίας θεολόγων Χάλκης (Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών), 1997. (σελ. 237-260
5. Η θεολογική διάσταση του θέματος της προσφοράς οργάνων του ανθρώπινου σώματος, Αθήνα ,1997. σελ. 95
6.Εθελοντισμός και θρησκεία, Αθήνα 1997.
7. Patristische Elemente zu einer theologischen Anthropologie der Frau als Mensch und als Frau in ihrer Differenz zum Mann, In Bild Christi und Geschlecht, Sonderdruck Ikz 88 (1998) Heft 2, pp.175-203,
8.”Πατερικά στοιχεία για μια θεολογική ανθρωπολογία της γυναίκας ως ανθρώπου και κατά την διαφορά της από τον άνδρα”, ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΗ, (Χαριστήριος τόμος προς τιμήν του Οικουμενικού Πατριάρχου κ. κ. Βαρθολομαίου), Αρμός, Αθήνα, 2001,σ.261-283.
9. The Contribution of the Church Fathers toward a Theological Anthropology of Women, In Orthodoxy and Oecumene, Harmos Publications, Gratitude volume in honor of Ecumenical Patriarch Bartholomaios I, Athens, 2001, pp.225-248.
10. A patristic Basis for a Theological Anthropology of Women, In Anglican Theological Review, Summer 2002, Vol.84, Number 3
11.Η θεία ενανθρώπηση και οι σύγχρονοι θεολογικοί προβληματισμοί, Ανθηφόρος Μητροπολίτου Δέρκων Κωνσταντίνου (τιμητικός τόμοςέκδ.Σύνδεσμος των εν Αθήναις Μεγαλοσχολιτών, Αθήνα 2001, σελ.131-175
12. Η θεολογική σημασία του φύλου στην ενσάρκωση του Θεού Λόγου, , Επιστημονική Παρουσία Εστίας θεολόγων Χάλκης, τομ. Ε’ (1952-2002) , Αθήνα 2002, σελ.221-265.
ΙΙ. Παιδαγωγικά
13. Η Τεχνική των ερωτήσεων στη διδακτική πράξη και την αξιολόγηση των μαθητών, β’ έκδ., Επέκταση, (συμπληρωμένη) Κατερίνη, 1995, ( α’έκδ.1989) σελ.263.
14. Η διδακτική και παιδαγωγική του Ιησού υπό το φως της σύγχρονης ψυχοπαιδαγωγικής, εκδ. “ʼρτος Ζωής”, Αθήνα, 1998, s.398
15. “Η διδακτική της ιερής επιστήμης της Θεολογίας στη θεολογική Σχολή Χάλκης”, Επιστημονική Παρουσία Εστίας Θεολόγων Χάλκης (αναμνηστικός τόμος για τα εκατόν πενήντα χρόνια της Θεολογικής Σχολής Χάλκης, Αθήνα 1994. (Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών).
16. Η δυναμική της ορθόδοξης Χριστιανικής Αγωγής στη μαθησιακή και οντολογική της διάσταση. Η Ορθόδοξη Χριστιανική Αγωγή (πανεπιστημιακές σημειώσεις) Έκδ. Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Πανεπιστημίου Αθηνών, Αθήνα 1997.
17. Η αξιοποίηση της ερώτησης στα νέα σχολικά εγχειρίδια του Δημοτικού Σχολείου, Μάκεδνον, τευχ.3, 19-25, Φλώρινα, 1997 Μεθοδολογία της επιστημονικής έρευνας.(Εγχειρίδιο για τους φοιτητές της Θεολογικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών) Αθήνα, 1997. σελ. 65)
18. Η τεχνική για αποδοτική μελέτη, Αθήνα, 1997. σελ.97.
19. Ο Σχολικός Σύμβουλος, αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου και των εκπαιδευτικών, έκδ. Γρηγόρης, Αθήνα. 2000, σελ 200 20. Η λατρευτική ζωή στη Θεολογική Σχολή Χάλκης μέσα από τη διδασκαλία και τη βίωσή της, Η Θεολογική Σχολή της Χάλκης, έκδ. Συνδέσμου των εν Αθήναις Μεγαλοσχολιτών, Αθήνα 2002, 250
21. Αρθρα σε περιοδικά και εφημερίδες – Εισηγήσεις.
